ئاژانسی هەواڵی مێهر، بەشی نێودەوڵەتی: ئەمڕۆ تەنانەت لەناو دامەزراوەی سیاسی ئەمریکاشدا دژایەتی سیاسەتەکانی بنیامین ناتانیاهۆ زیاتر لە جاران دەبیسترێت و ئەم دژایەتیەش گەیشتووەتە گۆڕەپانی هەڵبژاردنەکان.
لێدوانەکانی ئەم دواییەی بێرنی ساندەرز سیناتۆری ئەمریکا یەکێکە لە نیشانەکانی ئەم گۆڕانکارییە. ساندەرز ڕایگەیاند کە لیژنەی کاروباری گشتی ئەمریکا و ئیسرائیل بەنیازە ٢٣٣ ملیۆن دۆلار خەرج بکات بۆ شکستپێهێنانی ئەو کاندیدانەی کە هەڵوێستیان بەرامبەر حکومەتی نەتانیاهۆ هەیە.
هەروەها بانگەشەی ئەوەی کرد کە ئەو گرووپانە نزیکەی 33 ملیۆن دۆلاریان خەرج کردووە بۆ شکستهێنان بە عەبدولسەعید لە هەڵبژاردنی سەرەتایی میشیگان، بەڵام سەرکەوتوو نەبوون.
هەروەها ڕاپۆرتەکانی هەڵبژاردنەکان دەریدەخەن کە گرووپەکانی سەر بە ئایپاک دەیان ملیۆن دۆلاریان خەرج کردووە بۆ پشتگیریکردن لە بەرامبەرەکەی عەبدولسەید لە کێبڕکێی میشیگان.
گرنگی ئەم پرسە تەنیا لە 233 ملیۆن دۆلار یان کێبڕکێی هەڵبژاردنی میشیگان سنووردار نییە. پرسیاری گرنگتر ئەوەیە بۆچی دژایەتیکردنی سیاسەتەکانی ئیسرائیل بووەتە پرسێک کە پێویستە ئەو جۆرە خەرجییانە بکرێت؟ دەبێت لە گۆڕانی کەشوهەوای کۆمەڵایەتی ئەمریکادا بەدوای وەڵامەکەدا بگەڕێین.
لە دەیان ساڵی ڕابردوودا ئیسرائیل هەوڵی داوە خۆی لە بیروڕای گشتی ڕۆژئاوا و بە تایبەت لە ئەمریکادا وەک ڕژێمێکی دیموکراسی و قوربانیی هەڕەشە ئەمنییەکان پیشان بدات. بێگومان ئەم وێنەیە هەمیشە ڕووبەڕووی ڕەخنە بووەتەوە، بەڵام دوای هێرشە بەرفراوانەکانی ئیسرائیل بۆ سەر غەززە، بۆشایی نێوان ئەم وێنەیە و واقیعەکانی سەر زەوی بۆ ملیۆنان ئەمریکی ڕوونتر بووەتەوە.
وێنەی منداڵانی کوژراو و خێزانەکان کە لە ژێر داروپەردووی ماڵەکانیاندا گیریان خواردووە، نەخۆشخانەکان لە دۆخێکی خراپدان و شارێک کە بەشێکی زۆری ژێرخانی وێران بووە، ئیتر تەنها لە میدیای عەرەبی یان تۆڕە هەواڵییە ناوچەییەکاندا نییە. هەروەها ئەم وێنانە ڕاستەوخۆ لە سۆشیال میدیاوە گەیشتوونەتە بینەرانی ئەمریکی و پرسیاری جددییان بۆ گێڕانەوەی فەرمی ئیسرائیل دروست کردووە.
هەمان گۆڕانکاری لە داتاکانی ڕای گشتیدا دەبینرێت. لە ڕاپرسییەکی گالۆپدا لە شوباتی ٢٠٢٦، بۆ یەکەمجار لە ماوەی دەیان ساڵدا، هاوسۆزی ئەمریکییەکان بۆ فەلەستینییەکان لە هاوسۆزییان بۆ ئیسرائیلییەکان زیاتر بوو، کە لەسەدا ٤١ بۆ لەسەدا ٣٦. گۆڕانکارییەکە بە تایبەتی لە نێو گەنجان و دیموکراتەکاندا بەرچاو بوو.
ئەمەش بەو مانایە نییە کە کۆمەڵگەی ئەمریکی لە دژی ئیسرائیل یەکگرتووە. بەڵام گرنگ ئەوەیە قۆرخکاری گێڕانەوەی ئیسرائیل دەشکێت. لە ڕابردوودا ڕەخنەگرتن لە ئیسرائیل لە زۆرێک لە بازنەی سیاسی ئەمریکادا، دەتوانێت تێچووی زۆری بۆ سیاسەتمەدارێک هەبێت. بەڵام ئەمڕۆ بەشێک لە کۆمەڵگای ئەمریکا نەک هەر خۆیان لەو ڕەخنانە دوور ناکەونەوە، بەڵکوو خۆیان دەیانەوێت فشارەکان بۆ سەر حکومەتی ئیسرائیل زیاتر بکەن.
عەبدولسەید نموونەیەکی بەرچاوی ئەم گۆڕانکارییە. لە کاتی بانگەشەی هەڵبژاردنەکانی میشیگان، پشتیوانی سەربازی بێ مەرجی ئەمریکای بۆ ئیسرائیل ڕەتکردەوە و بە توندی ڕەخنەی لە سیاسەتەکانی حکومەتی نەتانیاهۆ لە غەززە و کەناری ڕۆژئاوا گرت.
لەبەرامبەردا گرووپە لایەنگرەکانی ئیسرائیل دەیان ملیۆن دۆلاریان خەرجکرد بۆ پشتگیریکردنی بەرامبەرەکەی، بەڵام عەبدولسەید توانی لە هەڵبژاردنی سەرەتاییدا سەرکەوتن بەدەستبهێنێت.
ئەم ڕووداوە پەیامێکی گرنگی هەیە: پارە دەتوانێت ڕیکلام بکڕێت، بەڵام مەرج نییە واقیعەکانی سەر زەوی لە مێشکی خەڵک بسڕێتەوە.
ئەگەر گەلی ئەمریکا وێنە و هەواڵەکان سەبارەت بە غەززە ببینن، ئەگەر زیاتر دەربارەی کوشتنی خەڵکی مەدەنی و برسێتی و وێرانکارییە بەربڵاوەکانی ناوچەکە بزانن و ئەگەر هەندێکیان بگەنە ئەو ئەنجامەی کە پشتیوانی واشنتۆن بۆ ئیسرائیل سنووردار بێت، ئەوا خەرجییەکانی هەڵمەتی هەڵبژاردنەکان بە تەنیا بەس نابێت بۆ وەستاندنی ئەم گۆڕانکارییە کۆمەڵایەتییە.
کێشەکە لەوەش زیاتر دەڕوات.
لەم دواییانەدا لە ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا هەوڵێک درا کە حکومەتی ئەمریکا ناچار بکرێت ڕاپۆرتێک سەبارەت بە پێشێلکارییەکانی مافی مرۆڤ لە کەناری ڕۆژئاوا پێشکەش بکات. ئەم پێشنیازە بە دەنگی ٤٧ بەرامبەر ٥١ شکستی هێنا، بەڵام هەر ئەو ڕاستییەی کە ڕێوشوێنێکی لەو شێوەیە خراوەتە ڕوو، ئەوە دەردەخات کە هەڵسوکەوتی هێزەکانی ئیسرائیل و دانیشتووانی ناوچە داگیرکراوەکان بۆتە پرسێکی جیددی لە ناکۆکییە ناوخۆییەکانی ئەمریکادا.
لە ڕاستیدا ئەوەی ئەمڕۆ ئیسرائیل ڕووبەڕووی بووەتەوە، تەنیا قەیرانێک نییە لە بەرەکانی شەڕدا یان قەیرانێکی دیپلۆماسی نییە؛ قەیرانی گرنگتر قەیرانی وێنە و شەرعیەتی سیاسی خۆیەتی لە ڕای گشتیدا لە بەشێک لە ڕۆژئاوادا.
ساڵانێکە ئیسرائیل توانیویەتی پاساو بۆ پاڵپشتی بەربڵاوی خۆی بۆ ئەمریکا بە کەڵک وەرگرتن لە قسە و باسەکان سەبارەت بە ئاسایش و بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر و مافی بەرگریکردن لە خۆی ڕەوایەتی پێبدات. بەڵام بەردەوامی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان و زیادبوونی قوربانیی مەدەنییەکان وایکردووە ئەم گێڕانەوەیە چیتر بەس نەبێت بۆ بەشێک لە کۆمەڵگەی ئەمریکی. پرسیارە نوێیەکە ئەوەیە: ئەگەر هاوپەیمانێکی ئەمریکی بە پێشێلکردنی بەرفراوانی مافە مەدەنییەکان تۆمەتبار بکرێت، ئایا واشنتۆن دەبێت بەردەوام بێت لە پێشکەشکردنی پشتیوانی سەربازی و سیاسی بێ بەربەست بۆی؟
ئێستا هەمان پرسیار کەوتۆتە ناو حیزبی دێموکراتەوە. ڕاپۆرتەکانی هەڵبژاردنەکان دەریدەخەن کە دابەشبوون لەسەر سیاسەتی ئیسرائیل لە نێوان دیموکراتەکاندا فراوانتر بووە و سیاسەتمەدارانی زیاتر داوای پێداچوونەوە بە پشتیوانی سەربازی ئەمریکا بۆ حکومەتی نەتانیاهۆ دەکەن.
بێگومان ئەم گۆڕانکارییە بەو مانایە نییە کە پشتیوانی ئەمریکا بۆ ئیسرائیل داڕمابێت. پێکهاتە سیاسی و ئەمنی و ئابوورییەکانی پەیوەندی نێوان هەردوولا زۆر بەهێز ماوەتەوە. بەڵام جیاوازی گرنگ ئەوەیە کە ئەم پەیوەندییە چیتر ناتوانێت تەنها لەسەر بنەمای پشتیوانی گشتی بەبێ پرسیار و دژایەتی بەردەوام بێت.
ئەمڕۆ لە ئەمریکا پرسی تاوانەکانی فەلەستین و ئیسرائیل زیاتر لە جاران بووەتە پرسێکی هەڵبژاردن و کۆمەڵایەتی و نەوەکان نەوەی گەنج لە ئەمریکا گێڕانەوەی جیاوازیان هەیە سەبارەت بە ئیسرائیل و فەلەستین لە چاو نەوەکانی پێشوو و سۆشیال میدیاش دەستڕاگەیشتنێکی ڕاستەوخۆی بە وێنە و گێڕانەوەی فەلەستینییەکان دابین کردووە.
هەر لەبەر ئەم هۆکارە، ڕەنگە گرنگترین پێشهات ئەوە نەبێت کە گرووپێکی لایەنگری ئیسرائیل ملیۆنان دۆلار بۆ هەڵبژاردن خەرج بکات؛ لەوەش گرنگتر ئەوەیە کە بۆچی سەرەڕای ئەو جۆرە تێچوونانە، ئەو کاندیدانەی کە هەڵوێستیان لە دژی سیاسەتەکانی نەتانیاهۆ هەیە، هێشتا دەتوانن پشتگیرییەکی بەرچاو لەلایەن دەنگدەرانەوە بەدەستبهێنن.
ڕاستییەکە ئەوەیە کە تاوانەکانی ئیسرائیل لە غەززە جارێکی دیکە پرسی فەلەستینیان کردۆتە پرسێکی سەرەکی لە بیروڕای گشتی جیهاندا. تەنانەت لە ئەمریکاشدا کە وڵاتێکە کە لە ماوەی دەیەکانی ڕابردوودا حکومەتەکانی یەکێک بوون لە لایەنگرانی سەرەکی ئیسرائیل، چیتر ناتوانرێت بە سادەیی وێنە و ڕاپۆرتەکانی کوشتن و وێرانکارییەکانی غەززە پشتگوێ بخرێت.
ڕەنگە ئەمە گەورەترین تەحەدای سیاسی ئیسرائیل بێت: نەک تەنها چەندە پشتگیری دارایی هەیە، بەڵکوو چەندە دەتوانێت تێڕوانینی خەڵک بۆ ئەدای خۆی بگۆڕێت. وە ئەگەر ڕەوتی گۆڕینی ڕای گشتی ئەمریکا بەردەوام بێت، پرسی ئیسرائیل زیاتر لە جاران دەبێت بۆ سیاسەتمەدارانی ئەمریکا، لە پابەندبوونێکی تەقلیدی سیاسەتی دەرەوە بۆ پرسێکی ڕاستەقینەی هەڵبژاردن- پرسێک کە چیتر ناتوانرێت بە چەند دروشمێک سەبارەت بە “ئاسایشی ئیسرائیل” لە کارنامەی گشتی ئەمریکادا دابنرێتەوە.
Your Comment